Circulair waterbeheer biedt perspectief voor toekomstbestendige glastuinbouw

Het project AquaConnect zit in de afrondingsfase. Het laat zien hoe de glastuinbouw kan werken aan slimmer en robuuster waterbeheer binnen het regionale watersysteem. Door regenwater, grondwater, gezuiverd afvalwater en opslag beter te combineren, ontstaat ruimte voor een circulaire aanpak. Water wordt dan regionaal gedeeld en hergebruikt. Daarvoor zijn wel heldere afspraken nodig over waterverdeling, verantwoordelijkheden en kosten.

De beschikbaarheid van goed gietwater staat steeds meer onder druk. Glastuinbouwbedrijven gebruiken nu vaak regenwater uit bassins, aangevuld met grondwater in droge perioden. Dat systeem werkt niet altijd meer vanzelfsprekend. Door klimaatverandering nemen droge perioden toe, terwijl de ruimte voor wateropslag beperkt is. Ook zorgen grondwateronttrekking, verzilting en bodemdaling voor extra druk op het watersysteem.

Een dynamisch watersysteem
AquaConnect draait om een dynamisch waterdeelsysteem. Daarin komen verschillende waterbronnen samen: regenwater, brak en zoet grondwater, gezuiverd afvalwater en opslag boven én onder de grond. Je kunt het zien als een regionaal waternetwerk. Water is beschikbaar op de plek en het moment dat het nodig is. Nu het project richting afronding gaat, wordt steeds duidelijker welke keuzes daarbij horen. Waar is opslag nodig? Wanneer is er voldoende water? Hoe kan water zo worden gezuiverd dat het opnieuw geschikt is als gietwater? En hoe voorkom je dat grondwaterwinning leidt tot verzilting of schade aan de bodem? AquaConnect brengt deze vragen samen in modellen, technieken en praktijkgerichte oplossingen.

Onderzoek naar opslag, kwaliteit en sturing
Een belangrijk onderdeel van het project is het veilig benutten van ondergrondse opslag en grondwater. Met geavanceerde 3D-modellen van grondwaterstromen en zouttransport onderzoeken de projectpartners hoeveel water kan worden onttrokken zonder dat verzilting optreedt. Dat helpt om grenzen te bepalen voor opslag en winning van zoet water in kwetsbare gebieden.

Daarnaast werken de projectpartners aan betere waterzuivering. Nieuwe membranen kunnen ongewenste natriumionen verwijderen, terwijl nuttige voedingsstoffen behouden blijven. Dat maakt het mogelijk om gietwater vaker te hergebruiken en de afhankelijkheid van nieuwe zoetwaterbronnen te verkleinen.

Ook het wateropslag- en distributienetwerk krijgt veel aandacht. Onderzoekers kijken hoe zo’n netwerk slim kan worden ontworpen en aangestuurd. Optimalisatiemodellen helpen bijvoorbeeld bepalen hoeveel opslag in de toekomst nodig is, waar die opslag het beste kan komen en wanneer pompen het meest efficiënt draaien. Daarbij houden zij rekening met verschillende klimaat- en beleidsscenario’s. Door pompen te koppelen aan momenten met goedkope of duurzame elektriciteit, kan het systeem ook bijdragen aan lagere kosten en minder energieverbruik.

Binnen het project loopt voor de glastuinbouw een pilot om de technische haalbaarheid te testen van betere waterzuivering. Deze vindt plaats bij Tuinbouwwaterzuivering De Vlot in ’s-Gravenzande. Dit is een coöperatieve waterzuivering van ruim zestig glastuinbouwbedrijven. De bestaande installatie verwijdert organische bestanddelen, gewasbeschermingsmiddelen en gedeeltelijk nitraat en fosfaat effectief, maar het effluent bevat nog te veel zouten. Lozing op het oppervlaktewater of hergebruik als gietwater is daardoor niet mogelijk. Vooral voor de verwijdering van nitraat is nog een extra stap nodig. Een pilot van REDstack laat zien dat elektrodialyse-reversal (EDR) nitraat zeer selectief verwijdert: tot 97 procent verwijdering bij 75 procent totale zoutverwijdering en 80 procent waterterugwinning.

Techniek alleen is niet genoeg

Een duidelijke conclusie uit het onderzoek is dat technische oplossingen alleen niet voldoende zijn. Voor een circulair watersysteem zijn ook goede afspraken nodig. Denk aan regels voor waterdeling, eigendom, verantwoordelijkheden, vergunningen en kostenverdeling. Zonder vertrouwen tussen telers, waterbeheerders, overheden en andere partijen komt regionale samenwerking moeilijk van de grond.
Praktijkvoorbeelden zijn daarom belangrijk. Ze laten zien wat technisch kan, waar knelpunten ontstaan en welke afspraken nodig zijn om het systeem ook in de praktijk werkbaar te maken. Juist die combinatie van technologie, organisatie en samenwerking bepaalt of circulair waterbeheer op grotere schaal kan worden toegepast. 
Om samenwerking te faciliteren ontwikkelen Deltares en de Provincie Zuid-Holland binnen AquaConnect een serious game.

Betekenis voor de glastuinbouw
Het project laat zien dat een toekomstbestendig watersysteem niet alleen op het bedrijf van de individuele teler wordt georganiseerd, maar juist ook in de regio.
Daarmee levert AquaConnect, nu het project bijna is afgerond, waardevolle bouwstenen op voor de verdere ontwikkeling van circulair watergebruik in de glastuinbouw. De technniek lijkt op veel onderdelen beschikbaar of in ontwikkeling. De volgende stap ligt vooral in het organiseren van samenwerking, het maken van heldere afspraken en het testen van oplossingen in de praktijk. Zo kan de sector werken aan een robuuste watervoorziening die beter bestand is tegen droogte, verzilting en toenemende concurrentie om zoet water.

Meer informatie: 
Zie een uitgebreider artikel over dit onderwerp hier AquaConnect – Taking a circular ap-proach to horticultural water management - The Source. Daarnaast meer over de techni-sche pilot in de glastuinbouw bij TWZ De Vlot: Watter Matters
Het project AquaConnect wordt uitgevoerd door diverse kennisinstellingen (zie project-pagina) en meegefinancierd vanuit het innovatieprogramma Glastuinbouw Waterproof van Kennis in je Kas (KijK).